Studiemiddag 2026: Samen toekomstgericht opleiden

PROGRAMMA 
Vrijdagmiddag 6 november 2026

Hoe geven we duurzaamheid een vanzelfsprekende plek in de opleiding van toekomstige leraren? Op vrijdag 6 november 2026 organiseert Duurzame PABO een studiemiddag voor voor leraren, studenten, opleiders, onderzoekers & lectoren, management/directie van lerarenopleidingen en duurzaamheidscoördinatoren. Locatie: Marnix Academie, Utrecht.

Tijdens de studiemiddag Samen toekomstgericht opleiden staat de vraag centraal hoe duurzaamheid breed en structureel kan worden verbonden aan het onderwijs van toekomstige leraren. Daarbij gaat het om zowel ecologische als sociale aspecten van duurzaamheid: hoe leiden we professionals op die niet alleen de wéns hebben om bij te dragen aan een samenleving die recht doet aan mens én natuurlijke omgeving, maar ook over gereedschap beschikken om dit in hun onderwijs aan leerlingen vorm te geven?

Welkom bij de Marnix Academie te Utrecht, Vogelsanglaan 1 (vlakbij station Overvecht). Deelname is gratis.

Binnenkomst: 13.00-13.30 uur
Openingswoord “toekomstgericht opleiden binnen de Marnix Academie”– Astrid Venes, College van Bestuur Marnix Academie

Plenair: Arjen Wals en Evert-Jan Velzing
* Prof. Dr. Ir. Arjen Wals is Hoogleraar Transformatief Leren voor Duurzaamheid, Wageningen Universiteit en UNESCO Chair of Social Learning and Sustainable Development: hij brengt een brede visie op duurzaamheid in het funderend onderwijs en de lerarenopleidingen.
* Dr. Evert-Jan Velzing is lector Urban Innovation bij hogeschool Windesheim in Almere. Hij werkt aan inclusieve en duurzame stadsontwikkeling met als doel economische, sociale en ecologische verbanden te versterken.

Arjen spreekt over een Whole School Approach in een verdeelde wereld:
“We hebben het steeds meer over het belang van relaties, verbinding, betrokkenheid en betekenis als antwoord op een wereld vol zorgen en uitdagingen. Kinderen hebben de pedagogische ruimte nodig om hoopvol hun weg te vinden naar een sociaal-ecologisch houdbare wereld en daar ook actief te kunnen bijdragen. Dat is nogal een pedagogische opgave in een gepolariseerde wereld waarbinnen thema’s als inclusie, klimaat, vergroening en natuurbehoud, steeds meer onder druk komen te staan.  De whole school approach (WSA) wordt internationaal gepromoot om integraal hier aan te kunnen werken vanuit een positieve grondhouding naar mens en omgeving. Wat betekent dit perspectief voor het basisonderwijs en de PABO in het bijzonder? Wat vraagt de WSA van docenten/onderwijzers en hun opleiding? In deze inleiding probeer ik hier zicht op te geven.”

Evert-Jan vertelt over het project School Greenovation: Samen bouwen aan de duurzame school van de toekomst.
Binnen dit project, dat een partnerschap is tussen Hogeschool Leiden, Hogeschool Windesheim, TU Delft, gemeenten en basisscholen staat de vraag centraal: Hoe veranderen we verouderde schoolgebouwen (waarvan Nederland er vele telt die de komende 10 jaar gerenoveerd zullen gaan worden) in gezonde, klimaatbestendige plekken waar kinderen dagelijks leren mét en van de natuur? School Greenovation zorgt voor wetenschappelijk onderbouwde strategieën die opschaalbaar zijn, zodat gemeenten en scholen door heel Nederland de stap kunnen zetten naar een toekomstbestendige leeromgeving.

Arjen en Evert-Jan staan in deze inleiding gezamenlijk stil bij de vraag wat het perspectief van WSA gevoegd bij de transformatie naar duurzame schoolomgevingen kan betekenen voor het basisonderwijs en de Pabo in het bijzonder. Wat vraagt dit van docenten/leerkrachten en hun opleiding?

De WSA in de opleiding:
* Martin de Wolf, directeur Lerarenopleiding Fontys Tilburg, vertelt over de tweedegraads lerarenopleiding en de WSA. Wat vraagt het van de lerarenopleiding om leraren hier op voor te bereiden?

En de WSA in de praktijk:
* En basisschool De Verwondering (ecologische basisschool Almere Hout) omschrijft zichzelf als: ‘Op De Verwondering leren kinderen voor het leven! Met de handen uit de mouwen en de voeten in de klei!’ Directieleden Marloes Lindeboom en Laura Kalkhoven vertellen: hoe ziet de praktijk in hun onderwijs eruit en wat vraagt het van de individuele leraar, het team en de directie om te werken binnen een dergelijk concept?

Korte pauze 15.00 uur; op naar koffie, thee en de zaal voor de deelsessie.

---

Actief deelnemen aan diverse interactieve deelsessies: 15.15-16.15 uur

Kies uit een van deze interactieve deelsessies:

1 – In gesprek als duurzaamheidscoördinatoren
Samen gaan de duurzaamheidscoördinatoren aan de slag met de vraag “Wat kunnen en willen wij met elkaar op het gebied van de Whole School Approach?” Hoe kun je je rol als coördinator pakken richting je team? Waar begin je, welke “instrumenten” kun je inzetten, hoe kun je elkaar / het netwerk daarin benutten?

Bedoeld voor duurzaamheidscoördinatoren PO
Geleid door André de Hamer, Duurzame PABO en Erwin Groenenberg, Thomas More Hogeschool

2 – Duurzaamheid, toekomstdenken en de nieuwe kerndoelen
De nieuwe kerndoelen voor Burgerschap, Mens & Maatschappij en Mens & Natuur vragen expliciet aandacht voor duurzaamheid en de toekomst. Wat betekent dit voor het basisonderwijs en voor de opleiding van aankomende leerkrachten? We verkennen verschillende benaderingen van duurzaamheidsonderwijs. En we gaan aan de slag met Dagboek van de toekomst, een werkvorm voor groep 7/8 waarin leerlingen verschillende mogelijke toekomsten verkennen. We bespreken hoe je toekomstige leerkrachten kunt voorbereiden om duurzaamheid en toekomstdenken een plek te geven in hun onderwijs.

Bedoeld voor leerkrachten PO en docenten onderbouw VO
Geleid door lector Elwin Savelsbergh, Curriculumvraagstukken funderend onderwijs Hogeschool Utrecht/ Associate Professor Wiskunde en Wetenschap, Universiteit Utrecht
Samen met hoofddocent duurzaamheidseducatie Tim Favier en hogeschooldocent Aardrijkskunde Anouk Adang (Hogeschool Utrecht)

3 – Duurzaamheid binnen actiegericht burgerschapsonderwijs.
Onderwijs in sociaal ondernemerschap is een actiegerichte vorm van burgerschapsonderwijs, waarbij leren bijdragen aan een duurzamere en rechtvaardigere wereld centraal staat. Met de nieuwe toolkit sociaalondernemenindeklas.nl krijgen (aankomende) leerkrachten concrete werkvormen aangereikt om hiermee in de klas aan de slag te gaan. Tijdens deze sessie gaan deelnemers actief met de toolkit aan de slag. Daarnaast vertellen studenten van de Marnix Academie hoe zij in hun stageklassen vormgeven aan dit type onderwijs. 

Bedoeld voor opleidingsdocenten en leerkrachten basisonderwijs
Geleid vanuit lectoraat Onderwijs & Sociaal Ondernemerschap aan de Marnix Academie: Eva Kuijpers en derdejaars studenten

4 – Duurzaam pedagogisch leiderschap, hoe dan?
Vanmiddag staat het manifest voor duurzaam pedagogisch leiderschap centraal.
Hoe zorg je voor bewustzijn en een curriculum waarin duurzaamheid verankerd is?
Tegenover het beheersingsparadigma, het blindelings vertrouwen in de meetbaarheid van het onderwijs, en de druk van (inter)nationale vergelijkingen, stelt het manifest een morele verantwoordelijkheid en overtuiging dat hoop en verbeelding (in het onderwijs) richting kunnen geven aan een duurzame en democratische toekomst. Ons manifest willen we tijdens de sessie met jullie delen en doorleven.
In het doorleven willen we de verbondenheid van ons lijf en met de fysieke plek waar we onderwijs geven centraal te stellen om zo de onmacht en onkunde om zorg te dragen voor elkaar en onze planeet te leren doorbreken.

Bedoeld voor curriculumbepalers en management/directie
Geleid door lector dr. José Middendorp, lectoraat ‘Opvoeden en (op)leiden naar duurzaam en democratisch samenleven’ NHL Stenden en lector dr. Jannette Prins van het lectoraat Kind in De Stad (KIDS), Thomas More Hogeschool Rotterdam

16.15-16.30 Plenaire afsluiting: wat hebben we vandaag met elkaar geleerd?

16.30-17.15 tot slot: geniet met ons van een drankje en hapje voor het weekend begint.
Je bent uitgenodigd voor een drankje en een hapje, voor een nadere kennismaking en de informatiemarkt. Uiteraard kun je individuele vragen stellen aan de sprekers en onderling contacten leggen en verstevigen.

17.30 uur weekend

Deelnemen? Meld je even gratis aan

Iedereen is welkom. Neem je een collega mee? Laat diegene zich ook even aanmelden: