AI, duurzaamheid en gebruik in de basisschool

Gerben de Vries kreeg de vraag, wat zijn mening is over AI-gebruik binnen de basisschool in relatie tot duurzaamheid. Citaat uit de vraag: ‘naar eigen weten en kort onderzoek heb ik ontdekt dat AI in principe niet duurzaam is en moeilijk  duurzaam te maken is’. En ‘het idee is om door middel van AI een adaptief oefenprogramma te maken…. Opdrachten gegenereerd door AI… aansluitend bij de methode die zij gebruiken op school….’

Hieronder reageert Gerben op die stelling:

Allereerst -en wellicht wat flauw- zie ik een paradox in het bovenstaande: AI, niet duurzaam, wordt benut om oefenprogramma te maken. Dat oefenprogramma kan dus per definitie niet duurzaam zijn…

En verder: AI is er.  Net als auto’s, potloden, goede en slechte leerkrachten, vliegtuigen, kunstmest, madeliefjes, eb en vloed maakt het deel uit van de werkelijkheid anno nu. We zullen ons er dus mee dienen te verhouden, in de samenleving, in het onderwijs, als persoon. Vraag is dan: hoe, welke criteria benutten we daarvoor?

Hoe verhoud je je tot AI?

Mijns inziens zijn dat dezelfde criteria die we kunnen hanteren voor werken aan duurzame ontwikkeling. En die komen voort uit morele kaders. Ik benoem er enkele:

• De definitie van Leren voor Duurzame Ontwikkeling, zoals benut door onder andere de Marnix Academie in Utrecht, DuurzamePABO en in navolging van die instituten op vele andere plaatsen: Duurzame ontwikkeling is werken aan bewust zijn van, respect hebben voor, verantwoordelijkheid willen dragen voor jezelf in relatie tot de Ander en het Andere, hier en nu, daar en later…..

Van de Paus tot Sachs: hoe doe je aan persoonsvorming?

Onderwijs in het algemeen dient hier een bijdrage aan te leveren; en is daarmee vooral gericht op persoonsvorming. We dienen ons bewust te zijn van het feit dat het huidige onderwijssysteem, qua vakgebieden en inrichting, vooral bijdraagt aan de ontwikkeling van instrumentele vaardigheden die mensen dienstbaar maakt aan participatie in een op concurrentie gerichte neoliberale kapitalistische samenleving. De gevolgen daarvan lees je dagelijks in de krant, zie je op het journaal.

• De SDG’s zoals opgesteld door de VN (zie bijvoorbeeld de website van SDG Nederland). Ik geef hier geen uitgebreide introductie; check de website. Wel wijs ik met name op SDG 4, over onderwijs.
• Specifiek onderwijsgericht: de twaalf Rounder Sense of Purpose-competenties zoals ontwikkeld door een internationaal team, waarbinnen Duurzame PABO participeerde. Zie https://aroundersenseofpurpose.eu/.
• Recent: de pauselijke encycliek ‘Magnifica Humanitas’ (in het Engels), over ontwikkelingen in de samenleving in relatie tot AI. Ik ben geen katholiek, eerder agnostisch. En de inhoud van dit stuk acht ik zeer relevant als uitgangspunt van denken over AI in deze samenleving. Het geheel is het lezen meer dan waard. In relatie tot onderwijs acht ik de paragrafen 100-115, 139-147 (waarbij 144 direct raakt aan SDG 4, het geheel aan RSP), 236-242 van belang.

Al deze documenten schetsen een moreel kader dat kan dienen als vertrekpunt bij het doordenken van onderwijs, al of niet AI ondersteund. Samengevat komt dat hier op neer: wil je competitie of verbinden?  Jonathan Sachs schetst dit dilemma in ‘Morality, restoring the common good in devided times, (2020).’  Moreel besef wordt hier gezien als tegenwicht in een competitieve, op economie en materialisme gerichte samenleving. Leo XIV verwoordt deze tegenstelling in de beschrijving van de competitie en verwarring bij de torenbouw van Babel (Genesis 11) en ‘the common good’ in de herbouw van de muren van Jerusalem (Neh. 2-6), ook voor atheïsten een mooie metafoor.

Gerben de Vries

Reageren? Mail Gerben.

Bijgaande afbeelding komt van Noordhoff: