Op weg naar duurzame pabo’s: concrete handvatten voor lerarenopleidingen

Hoe zorg je ervoor dat duurzaamheid niet blijft hangen in losse projecten of enthousiaste individuele docenten, maar écht structureel onderdeel wordt van de lerarenopleiding? Die vraag stond centraal in een recent praktijkgericht onderzoek van Onderwijs.pro in opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Het resultaat: een heldere richtlijn die pabo-opleidingen helpt om duurzaamheid programmabreed te verankeren – van visie en curriculum tot organisatie en kwaliteitszorg.

Wereldwijsheid als inspirerend vertrekpunt

Voor het onderzoek is gekeken naar de pabo van Thomas More Hogeschool, waar duurzaamheid vorm krijgt via het concept Wereldwijsheid. Studenten leren daar kritisch kijken naar maatschappelijke vraagstukken, reflecteren op waarden en rechtvaardigheid, en ontwikkelen een brede blik op hun rol als toekomstige leerkracht.

Een sterke visie op duurzame ontwikkeling is een krachtig uitgangspunt voor betekenisvol onderwijs, maar visie alleen is niet voldoende om duurzaamheid programmabreed te verankeren.

De onderzoekers zien dat deze pedagogische visie een krachtig fundament vormt: thema’s als kritisch bewustzijn, dialoog, burgerschap en toekomstgericht handelen zijn inhoudelijk sterk aanwezig. Tegelijkertijd blijkt dat duurzaamheid nog te weinig systematisch is ingebed in leeruitkomsten, leerlijnen en toetsing. In de praktijk hangt de mate waarin duurzaamheid terugkomt vaak af van individuele docenten. Een herkenbaar beeld voor veel opleidingen.

Van inspiratie naar structurele aanpak

Op basis van de bevindingen is een praktische richtlijn ontwikkeld, opgebouwd volgens de Whole School Approach. Dat betekent: duurzaamheid niet alleen benaderen als lesinhoud, maar als iets dat door de hele opleiding heen loopt. De richtlijn helpt teams om samen te werken aan:

• Een gedeelde visie op duurzaamheid en toekomstgericht leraarschap
• Doorlopende leerlijnen, waarin duurzaamheid zichtbaar terugkomt in meerdere jaren en vakken
• Samenhang tussen leerdoelen, leeractiviteiten en toetsing
• Sterke koppelingen met de praktijk, zoals stages en projecten
• Structurele borging via professionalisering, beleid en kwaliteitszorg

De checklist is nadrukkelijk geen beoordelingsinstrument, maar bedoeld als startpunt voor gesprek en ontwikkeling. Denk aan curriculumdagen, teamoverleggen of herontwerptrajecten.

Wat betekent dit voor jou als onderwijsprofessional?

Of je nu leerkracht bent, schoolleider, pabo-docent of student: dit onderzoek onderstreept hoe belangrijk het is dat toekomstige leraren leren omgaan met complexe vraagstukken rond klimaat, gelijkheid en samenleving. Niet alleen in theorie, maar juist ook in houding en handelen.

De boodschap is helder: betekenisvolle duurzaamheidseducatie ontstaat waar visie, onderwijsinhoud, didactiek en organisatie elkaar versterken. Met de nieuwe richtlijn krijgen pabo’s concrete handvatten om die samenhang stap voor stap vorm te geven – en zo bij te dragen aan een rechtvaardige en duurzame toekomst, via het onderwijs.

• Samenvatting onderzoek: Op weg naar duurzaamheid in het pabo-curriculum (pdf)